Bezpieczeństwo cybernetyczne ma strategiczne znaczenie zarówno dla państw, jak i pojedynczych firm, dlatego zagadnienie to powinno być traktowane priorytetowo – wynika z opublikowanych w środę rekomendacji Europejskiego – „Forum Cyberbezpieczeństwa (CYBERSEC).

Pierwszym krokiem w budowaniu zdolności do działania w cyberprzestrzeni jest przekonanie o strategicznym znaczeniu i roli działań związanych z cyberbezpieczeństwem. Niezależnie od tego czy chodzi o cyberbezpieczeństwo pojedynczej firmy, czy całego państwa, kluczowe jest aby było to wyzwanie wbudowane w strategię funkcjonowania całego organizmu. Takie podejście umożliwia należyte potraktowanie problemu, nadanie mu wysokiego priorytetu, właściwe określenie ról i odpowiedzialności oraz przeznaczenie niezbędnych zasobów (także finansowych) – podkreśla Instytut Kościuszki w przesłanym do Telix.pl dokumencie.

Po drugie, zapewnienie odpowiedniego poziomu cyberbezpieczeństwa jest bezpośrednim zadaniem i odpowiedzialnością państw (w skali makro) i poszczególnych przedsiębiorstw (w skali mikro).

– Niezależnie od ważnej roli wspomagającej, jaką pełnić mogą organizacje ponadnarodowe takie, jak NATO czy UE, to właśnie państwa muszą budować swoje własne zdolności i rozwiązania zapewniające im bezpieczne funkcjonowanie w cyberprzestrzeni. Struktury ponadnarodowe mogą harmonizować podejście, wskazywać zależności, pomagać, jednak to państwa muszą wziąć na siebie odpowiedzialność należytego przygotowania do stawiania czoła cyberzagrożeniom – ocenia Joanna Świątkowska, ekspert Instytutu Kościuszki, dyrektor programowy CYBERSEC. W Polsce mieliśmy przykład zbyt dużego polegania na działaniach europejskich. Od lat czekamy na Dyrektywę NIS, która miała być katalizatorem zmian w Polsce. Przez bierne oczekiwanie straciliśmy mnóstwo cennego czasu, a opóźnienia są ogromne – dodaje Świątkowska.

W kwestii odpowiedniego zabezpieczenia państw przed zagrożeniami płynącymi z cybeprzestrzeni, to właśnie zwiększenie finansowania w zakresie cyberbezpieczeństwa i właściwa priorytetyzacja wydatków wymieniane są wśród najważniejszych zaleceń dla rządzących. Coraz więcej państw decyduje się zwiększać poziom wydatków na obronę wprowadzając na przykład zasadę przeznaczenia 2% PKB na ten cel. Jak zgodnie przyznają eksperci, analogicznie, w ramach długofalowych strategii państwa powinny również jasno określać wartość środków przeznaczanych na cyberbezpieczeństwo.

– „Zwiększenie nakładów pieniężnych, a także wdrożenie pozafinansowych mechanizmów wsparcia powinno obejmować także sektor małych i średnich przedsiębiorstw oraz start-upy. Takie działania umożliwią budowanie europejskiego potencjału w zakresie cyberbezpieczeństwa i wstrzymają odpływ innowacyjnych firm poza Europę” – zwracają uwagę twórcy rekomendacji.

Jednym z kluczowych tematów poruszanych na CYBERSEC było bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej – obszarów, obiektów i usług strategicznych z punktu widzenia funkcjonowania i bezpieczeństwa państw i społeczeństw, takich jak na przykład lotniska, szpitale, elektrownie. Zdaniem ekspertów, cyberataków na te strategiczne podmioty będzie coraz więcej.

Jednym z najważniejszych działań zapewniających cyberbezpieczeństwo najbardziej newralgicznych infrastruktur kraju jest skuteczna wymiana informacji – dokument z rekomendacjami szerzej opisuje również zasady, na których powinna się ona opierać. Eksperci podkreślają także konieczność stworzenia mechanizmów efektywnej współpracy prywatno-publicznej, szczególnie że coraz większa liczba infrastruktur krytycznych znajduje się w rękach prywatnych. Drugim istotnym działaniem, które należy podjąć w tym obszarze jest również stosowanie odpowiednich standardów cyberbezpieczeństwa, które powinny być wypracowywane sektorowo i bezwzględnie wdrażane.

Cyberprzestrzeń to wyzwanie również dla wojska, które realizując swoje działania powinno być odpowiednio przygotowane na potencjalne zagrożenia płynące z sieci. Konieczne jest określenie stałych procedur postępowania, również w sytuacjach kryzysowych. Państwa powinny dążyć do rozbudowy ofensywnych zdolności armii do działania w cyberprzestrzeni. Element ten stanowi ważny czynnik z punktu widzenia odstraszania i obrony. Jak powiedział jeden z uczestników dyskusji na CYBERSEC – brak odpowiedniego przygotowania za zagrożenia płynące z cyberprzestrzeni może doprowadzić do tego, że w ramach odpowiedzi na atak będziemy zmuszeni uruchomić środki konwencjonalne.

Aprobatę uczestników zyskał postulat intensywnego wdrażania ćwiczeń doskonalących działania w zakresie cyberbezpieczeństwa, zarówno na poziomie narodowym, jak i międzynarodowym. Konieczna jest organizacja wspólnych ćwiczeń NATO oraz UE, które w obliczu rosnącego napięcia geopolitycznego mogą wydawać się szczególnie istotne. Eksperci wsparli również pomysł utworzenia i przeszkolenia Sił Obrony Cybernetycznej NATO, specjalnych jednostek do działania w cyberprzestrzeni, podobnych sposobem funkcjonowania do Sił Reagowania NATO. Co więcej, oprócz Lądowych, Morskich i Specjalnych Dowództw Komponentu NATO powinno rozważyć się również stworzenie ich Cybernetycznego odpowiednika.

Jak podkreśla Instytut Kościuszki, Polska, jako kraj o dużym potencjale może stać się istotnym partnerem międzynarodowych rozmów o cyberbezpieczeństwie. Szansą może być lipcowy szczyt NATO w Warszawie, podczas którego cyberbezpieczeństwo będzie dyskutowane w ramach trzeciego „koszyka” tematów obejmującego nowe hybrydowe zagrożenia dla bezpieczeństwa. Krajowy potencjał państw członkowskich NATO to jeden z najistotniejszych obszarów rekomendacji wypracowanych podczas CYBERSEC. Organizatorzy konferencji liczą, że konkluzje ekspertów okażą się pomocne przy tworzeniu polskiego stanowiska, które zostanie zaprezentowane na szczycie Sojuszu w Warszawie.

Ważnym elementem dyskusji było także wskazanie, że działania w cyberprzestrzeni prowadzone przez państwa (lub z ich inspiracji) są prawie zawsze powiązane z działaniami konwencjonalnymi i stanowią cześć działań służących realizacji konkretnych celów politycznych. Dlatego skuteczna obrona przed nimi wymaga analizowania aktualnej sytuacji geopolitycznej i stosowania działań także z asortymentu klasycznej polityki. W tym kontekście, bardzo ważną rekomendacją była konieczność budowania przez poszczególne kraje cyberdyplomacji. Korpus dyplomatyczny powinien posiadać umiejętności stosowania różnorodnych narzędzi w odniesieniu do wszystkich najważniejszych kwestii związanych z cyberprzestrzenią, także tych związanych z potencjalnymi konfliktami. Ponadto, jak wskazują eksperci, państwa powinny prowadzić polityki rozwojowe zintegrowane z politykami bezpieczeństwa, co pozwoli zwiększyć ogólny poziom cyberbezpieczeństwa.

Kompleksowe podejście do problemu cyberbezpieczeństwa powinno wychodzić naprzeciw również takim problemom, jak diametralnie rosnąca luka zatrudnienia specjalistów w tym obszarze. Wzrastają potrzeby tak na poziomie sektora prywatnego, jak i publicznego w zakresie wykwalifikowanych profesjonalistów w zakresie cyberbezpieczeństwa, dlatego tak ważna jest współpraca obu tych sfer na wielu poziomach. Jak pokazują badania, do roku 2020 aż 1,5 mln miejsc pracy w cyberbezpieczeństwie pozostanie nieobsadzonych. Należy zatem budować strategie kształcenia profesjonalnej siły już na poziomie narodowym, na co szczególny nacisk kładzie Instytut Kościuszki. Podaż powinna wynikać z potrzeb rynku, a uczelnie w porozumieniu z m.in. sektorem prywatnym powinny dostosowywać do tego strategię edukacji.

Wspólnym mianownikiem wszystkich niemal sesji była konieczność podnoszenia świadomości i edukacja w zakresie cyberbezpieczeństwa. Celem powinno być uświadomienie każdemu obywatelowi tego, jak ważne jest „higieniczne” i bezpieczne korzystanie z sieci oraz wyposażenie go w podstawową wiedzę z tego obszaru. Jak rekomendują eksperci, cyberbezpieczeństwo powinno zostać inkorporowane w cały cykl edukacyjny od najmłodszych lat. Jest to kwestia, którą powinny zająć się ministerstwa edukacji wszystkich państw UE.

Na początku kwietnia br. w Warszawie, Instytut Kościuszki zorganizuje Polskie Forum Cyberbezpieczeństwa (CYBERSEC.PL). Misją konferencji jest budowanie narodowych zdolności służących wzmacnianiu krajowego systemu cyberbezpieczeństwa, pozwalających na prowadzenie skutecznych i suwerennych działań w cyberprzestrzeni. W dyskusji mają wziąć udział m.in. politycy, przedstawiciele sektora prywatnego i świata nauki.

źródło: Instytut Kościuszki

Kan